€ 59,25
ADHD cursusprogramma voor ouders en opvoeders die in de praktijk met ADHD te maken krijgen.
Publicatie van: GGZ Midden-Brabant
Auteurs: Maurice Kuiper, Carla Bakker, Anne-Mieke Kruuk
ISBN/EAN: 907512922X
1.Aanleiding, uitgangspunten en werkwijze
Waarom eigenlijk deze oudercursussen?
In de individuele begeleidingen van de gezinnen met kinderen die ADHD hebben, komen vaak dezelfde thema's (straffen, belonen, positief sturen of het kind volgen en structuur aanbieden) aan de orde. Hulpverleners die te maken krijgen met ouders van kinderen met ADHD moeten rekening houden met een combinatie van gevoelens. Ouders zijn enerzijds opgelucht (de diagnose is vastgesteld) maar hebben anderzijds veelmoeite met aanvaarding van het probleem en regelmatig last van verwerkingsproblemen; vaak is er sprake van een soort rouwproces!
Sociaal geïsoleerde positie
Er wordt soms een extreem beroep gedaan op deze ouders; op hun opvoedkundige vaardigheden en hun emotionele stabiliteit. 'Hoe ga ik om met die grilligheden van het kind?','Wat moet ik toch met dat onvoorspelbare gedrag?'.Het gezin en het ADHD-kind komen of dreigen in een sociaal geïsoleerde positie te komen door de opeenstapeling van de problemen. Hierdoor neemt de draagkracht van de ouders sterk af. De motivatie om behandelingen te starten is dan vaak gering en regelmatig lopen de behandelingen niet "goed" omdat ouders "op" zijn.
Erkenning, herkenning en de rode draad
De ouders hebben ontzettend veel behoefte aan erkenning en herkenning van hun probleem door anderen, naast de vragen hoe om te gaan met hun kind. De ouder- cursus "De Boefjes" biedt hun deze mogelijkheid.In deze cursus krijgen zij de ruimte ervaringen uit te wisselen en kunnen zij hun emoties kwijt. Tevens krijgen zij inzicht in de problematiek en worden concrete opvoedings- vaardigheden besproken. Twee thema's zorgen voor een "eye-opener" van de ouders t.a.v. de benadering van hun kind, namelijk het inleven in hun kind en het zelfbeeld van hun kind. De "rode draad" in de twaalf bijeenkomsten is de verwerking van het probleem. Dit alles samen om de dagelijkse omgang met hun kind en andere gezinsleden positief te veranderen.
Ondersteuningsgroep
De meest geschikte vorm leek ons de 'ondersteuningsgroep' (P.Cuijpers). Een combinatie van zelfhulp en cursus/training met therapeutische elementen. Een dergelijke vorm van groepsbegeleiding biedt goede mogelijkheden om de ouders hulp, steun en herkenning bij elkaar te laten vinden. Een bijkomend voordeel voor ouders kan de stimulans zijn om door te gaan met hun kind en het soms relativeren van de problematiek.
Bruikbaarheid en toepassingsmogelijk heden
De cursus kan gebruikt worden als start van een behandeling of als onderdeel van een multi-methodische aanpak van de ADHD problematiek in de geestelijke gezondheidszorg. Ook is het programma geschikt voor de gespecialiseerde hulpverlening, het speciaal onderwijs en de klinische setting. Met enige aanpassingen kan het ook uitstekend gebruikt worden alseducatieve cursus.
De methodiek is dus bruikbaar voor diverse behandel- settings. Afhankelijk van de soort ADHD, de inbedding van het probleem, de steun van het sociale netwerk en de opvoedingsmogelijkheden van ouders, kan "de Boefjes" ook als enige vorm van ondersteuning geboden worden. Uit ervaring (alle oudergroepen zijn verder gegaan als gespreksgroep) blijkt dat ouders in het algemeen zeer tevreden zijn en dat voor hen "de Boefjes" een stimulans is door te gaan en hen ondersteunt in de relativering van het probleem.
2. Doelstelling
Het doel van je ondersteuningsgroep is het bieden van steun aan ouders van kinderen met ADHD zodat de draaglast voor de ouders verminderd wordt waardoor zij weer beter met hun kind kunnen omgaan.
3. Samenstelling en groepsgrootte
Met z'n tweeën
De ADHD-Oudercursus bestaat uit maximaal 14 en minimaal 8 vaders en moeders en twee begeleiders. Indien een ouder alleenstaand is dan is het noodzakelijk dat deze persoon een betrokken vriend(in) of familielid meeneemt !
Bij de meeste ouders komen namelijk veel emoties naar boven naar aanleiding van de bijeenkomst en de ervaring leert dat de ouders nog sterk de behoefte hebben om over de zaken na te praten.
Horizontaal of verticaal
Gelet op de groepsgrootte en het programma is het aan te raden een redelijk grote ruimte te gebruiken. De leeftijd van de kinderen ligt tussen de vier en vijftien jaar. Er zijn zowel voordelen als nadelen bij een verticale opbouw. Ouders van oudere ADHD-kinderen worden met ook nog andere problematiek geconfronteerd (denk bijvoorbeeld aan (pré pubertijdsproblemen). Vaak hebben zij al een heel lange weg bewandeld met hun kind, waardoor in de cursus veel herhaling kan voorkomen. Soms is het een schrikbeeld voor ouders met jonge ADHD-kinderen. Het voordeel is dat zij soms goede bijdragen hebben in de cursus. Als ouders de ervaringen van andere ouders horen putten zij daar vaak nieuwe energie uit. Wanneer de ouders van oudere ADHD kinderen ook pas net met de diagnose ADHD zijn geconfronteerd dan passen zij prima in een verticale groep.Toch is het raadzaam in het algemeen een wat meer homogene samenstelling van de cursusgroep te maken. Verder moet de interne verwijzer (afdeling curatie) er goed opletten dat andere stoornissen of problemen niet de boventoon voeren. Bijvoorbeeld ernstige relatieproblematiek is storend voor het groepsproces.
4. Werving en indicatie criteria
Intern
De werving kan plaats vinden via de interne curatie-kanalen. Voorwaarde voor deelname is dat bij het kind de diagnose ADHD is vastgesteld. Er moet altijd een kennismakingsgesprek/ intake-gesprek plaatsvinden om onder meer de verwachtingen van de ouders ten aanzien van de cursus te weten. Een andere voorwaarde is dat beide ouders deelnemen. Het is aan te bevelen dat de individuele hulpverlener beschikbaar blijft voor het cliënt (systeem) tijdens de deelname aan de oudercursus.
Extern
De werving kan uiteraard ook plaatsvinden via de externe kanalen. Uiteraard moet dan een zeer uitgebreid intake-gesprek gevoerd worden. Het is dan zeer belangrijk goed te kijken met welke vorm van ADHD en aanverwante gedragsproblematiek je te maken hebt.
Indicatiecriteria
•De ADHD-problematiek is cruciaal in relatie tot andere problematiek
•ADHD in matige of ernstige vorm
•Emotionele/sociale ontwikkeling van het kind wordt/is verstoord
•Interacties vanuit de omgeving zijn onvoldoende effectief; het omgevingsklimaat is verstoord
•Duidelijke hulpvraag van ouders
•Kind en ouders zijn in staat tot het aangaan van een werkrelatie
De plaats van uitvoering is afhankelijk van de locale situatie. De avond is het beste tijdstip voor ouders; zeker wanneer je beide ouders voor deelname als voorwaarde stelt.
5. Cursusopbouw
Elke bijeenkomst is opgebouwd in deze volgorde: een uitwisseling van ervaringen, een thema bespreken en een afsluiting met een huiswerkopdracht. In de methodiek wordt gebruik gemaakt van o.a. huiswerkopdrachten, psycho- educatie, gastsprekers en ludieke oefenspellen. De tijd die voor de uitwisselingen van ervaringen staat ligt tussen een half uur en een uur. De begeleiders sturen dit aan en gaan in op concrete opvoedingsvragen die gerelateerd zijn aan de ADHD-problematiek. Het is van zeer groot belang dat ieder ouderpaar en soms (hangt af van de thematiek) iedere ouder aan bod komt bij die uitwisseling! Ook aandacht voor de opdrachten is van belang. Voor de behandeling per thema staat dan ongeveer drie kwartier.
6. Begeleiders
Aangezien de cursus naast curatieve elementen ook preventieve elementen bevat, is de combinatie van een preventiemedewerker en curatiemedewerker uitstekend geschikt om leiding te geven aan de oudercursus.
Enkele eisen waaraan de groepsbegeleiding moet voldoen:
•Een combinatie van een vrouw en een man
•Een van de cursusleiders moet (therapeutische) groepswerkervaring hebben
•Een van de cursusleiders moet behoorlijk wat levenservaring hebben
•De cursusleiding moet zeer goed kunnen samenwerken en redelijk wat humor met name ten opzichte van elkaar hebben
•Een van beiden moeten ervaring hebben met ADHD-problematiek
•Een van beiden moet gewerkt hebben met gezinnen; een groot voordeel daarbij is als iemand ook ervaring heeft met video hometraining ( Dit in verband met de terugkoppeling van de praktijkvoorbeelden van de ouders naar de theorie).
7.Programma-inhoud
Bijeenkomst 1 - kennismaking en inleiding
Deze bijeenkomst wordt gebruikt voor de onderlinge kennismaking en een inleiding op de gezinsaspecten bij de ADHD-problematiek. Voor de herkenning is dit een essentieel onderwerp. Aan de hand van stellingen wordt gediscussieerd over ADHD.
Bijeenkomst 2 - film en gastspreker
De film geeft uitleg over de ADHD en laat kinderen met ADHD zien; voor ouders is dit herkenbaar. De gastspreker beantwoordt de vragen die ouders hebben naar aanleiding van de film en algemene vragen over ADHD.
Bijeenkomst 3 - interview en huiskamergesprek
De ouders gaan nu in gemixte koppels nader met elkaar kennismaken aan de hand van een interview. Na de pauze gaan de ouders in twee gemengde groepen met elkaar verder praten over hun ervaringen. Op deze manier wordt het "Balans"- model geïntroduceerd.
Bijeenkomst 4 - inleven in je kind
In het theoretische gedeelte wordt iets verteld over de items waarnemen/ selecteren, verwerken en uitvoeren. Via spel en oefeningen ondervinden ouders aan den lijve hoe het voor een kind is om ADHD te hebben. Voor sommige ouders is dit een indrukwekkende ervaring, soms zelfs een eye-opener . De groepscohesie wordt in deze bijeenkomst versterkt.
Bijeenkomst 5 - zelfbeeld
Na het bepreken van het huiswerk wordt de warm-koud oefening uitgeprobeerd als introductie op hoe kinderen gestuurd worden. Vervolgens wordt de theorie van het zelfbeeld uitgelegd Verandering in de houding ten opzichte van het ADHD-kind staat in deze bijeenkomst centraal. Ouders krijgen via een spelletje inzicht in de ontwikkeling van het zelfbeeld. Veel ouders raken zeer geëmotioneerd door deze ervaring.
Bijeenkomst 6 - wat is leren?
Door onder andere een tekenoefening krijgen ouders inzicht in hun eigen leerstijl. Dan wordt een verhaal verteld hoe mensen en kinderen leren. Van daaruit wordt een koppeling gemaakt naar de verschillende leerstijlen en naar de leerstijl van een ADHD-kind. Tevens wordt het belang van het aanbrengen van structuur in het gezins- en opvoedingspatroon besproken.
Bijeenkomst 7 - de 'nee'-reeks
In deze bijeenkomst krijgen de ouders inzicht in het ontstaan van negatief gedrag van een kind en hoe je dit als ouder in stand houdt. Daarna wordt uitgebreid ingegaan op de voortdurende corrigerende reacties van ouders op het ADHD-gedrag van hun kind. Ter ondersteuning worden beelden getoond van een video-hometraining opname waarop het ontstaan van de 'nee'-reeks goed te zien is.
Bijeenkomst 8 - de 'ja'-reeks
Ouders krijgen uitleg over de contactprincipes vanuit de video hometraining. Zij leren voorkomen in een nee-reeks terecht te komen met hun kind. Ook bij deze bijeenkomst worden opnames gebruikt uit een video-hometraining-opname.
Bijeenkomst 9 - gedragsverandering
Uitleg over gedrag en gedragsmodificatie in het algemeen en de attitude van ouders. Kennismaking met twee modellen; token economysystem en de zelfcontrolemethode. Als ouders deze modellen willen gebruiken dan wordt hen geadviseerd dit onder begeleiding van de individuele hulpverleners te doen.
Bijeenkomst 10 - medicatie en onderwijs
Deze bijeenkomst wordt verzorgd door twee gastsprekers. Tijdens het medische gedeelte wordt vooral ingegaan op de voor- en nadelen van de verschillende medicijnen en hoe deze medicijnen nu precies werken.
Bijeenkomst 11 - evaluatie
De laatste bijeenkomst wordt gebruikt voor specifieke thema's zoals bijvoorbeeld de omgang met broers en zussen. Verder wordt uitgebreid stilgestaan bij de cursus en hoe verder.
Bijeenkomst 12 - terugkomavond
Een open bijeenkomst om ervaringen uit te wisselen en terug te blikken.
8. Onderzoek
Doel van het onderzoek is te kijken of de ouderbelasting die de ouders in het opvoeden van hun kind met ADHD ervaren na het volgen van de cursus veranderd is. Daarnaast wordt gekeken of de ADHD problematiek van het kind veranderd is, wanneer de ouders een cursus volgen. Ook wordt gekeken of het kind zelf verandering ervaart. Effectmeting en procesevaluatie worden uitgevoerd door de Katholieke Universiteit Brabant in samenwerking met de GGZ Midden-Brabant.
Voor de effectmeting bij de ouders wordt gebruikt gemaakt van de volgende vragenlijsten; NVOS, GTV, CBCL, GOS, Demografische vragenlijst. Bij leerkrachten wordt gebruik gemaakt van de volgende vragenlijsten: TRS, CTRS, SCRS. Bij de kinderen (4-7 jaar) is de volgende testbatterij afgenomen:
Raven, Rakit, WWPSI, FEPSY, LDT. Bij de kinderen ( 8-12 jaar) :
Zelfbeeldvragenlijst, Raven, Rakit, PDDQ, SYKES, WISC-R, Trail making, Boubon Vos, NPV-J, FEPSY, Stroop. Voor de procesevaluatie door de cursisten wordt een evaluatievragenlijst gebruikt gebaseerd op de vragenlijst van het NcGV i.e. de standaard enquête cliëntenonderzoek (SEC, 1990). Verslag verkrijgbaar.
9. Algemeen
De handleiding geeft informatie over de opzet en de uitvoering van de cursus. In de methodiek wordt gebruik gemaakt van o.a. huiswerkopdrachten, psycho-educatie, gastsprekers en ludieke oefenspellen. Voor de ouders is een apart cursusboek beschikbaar.
10. Materiaal
De basisset bestaat uit een trainershandleiding en een cursusboek voor de ouder
